Küreselleşme olgusu hayatımızın her alanında olduğu gibi işletmelerde de önemli değişikliklere sebep olmaktadır. Örneğin küreselleşme, işletmelerin çalışma ve etki alanlarını giderek genişletmiştir. Bu yüzden de işletmelerde hedeflerin gerçekleştirilebilmesi için planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol fonksiyonları daha da önemli hale gelmiştir. Yöneticiler de bu fonksiyonların etkinliğini ölçebilmeleri için karar alma süreçlerinde bazı mekanizmalar oluşturmuşlardır. Bu mekanizmaların en önemlilerinden ikisi bütçe ve nakit akım tablolarıdır.

Kitabi tanım olarak bakıldığında; bütçe, bir işletmenin gelecekte belirli bir süre için planladığı gelir ve giderlerin tümüdür. Tanımdan da anlaşılacağı üzere, bütçe içerisinde gömülü halde planlama ve kontrol fonksiyonlarını bulundurur.

Hazırlanan bütçe işletme içerisinde, satış, üretim, stok, satınalma, araştırma-geliştirme, genel yönetim giderleri, yatırım gibi işletme fonksiyonlarından meydana gelerek, proforma nakit ve gelir bütçelerini oluşturur. Böylelikle bütçeler, işletme faaliyetleri sırasında hangi fonksiyonların kaynakları nasıl sağlayacağını ve işletme yönetiminin belirlemiş olduğu sürede nasıl kullanılacağını gösterir. Ayrıca, işletme birimleri arasında işbirliğini de sağlar.

Bütçeler satış bütçesi ile başlar. Satış biriminin hazırlamış olduğu satış bütçesi,  üretimin ne kadarlık bir düzeyde üretim yapması gerektiğini gösterir. Üretim birimi de satış biriminin bildirmiş olduğu rakamı baz alarak, üretimi planlar. Üretimin genel maliyetleri arasında yer alan hammadde, işçilik gibi kalemler ise bu rakamlar doğrultusunda tespit edilir.

Bütçeler, belirli dönemlerde üst yönetim tarafından kontrol edilir. Diğer bir ifade ile gerçekleşen veriler ile bütçelenen veriler kıyaslanır. Kıyaslanan rakamlar aynı veya birbirlerine yakın sayılacak bir düzeyde ise işler yönetimin planladığı gibi gittiğini gösterir. Ancak, tam tersi bir durumun olması yürütülen faaliyetlerle ilgili bir sıkıntının varlığına işaret eder.

Bütçeler gibi diğer yönetim raporlamaları da kurumsal yönetim için olmazsa olmazlardandır. Örneğin, üretim verimlilik raporları, maliyet raporları, satış raporları, tedarik zinciri raporları, piyasa risk raporları gibi üst yönetimin işletme faaliyetleriyle ilgili olarak talep ettiği tüm raporlardan oluşur. Ancak, bu rapor çeşitlerinden yönetim için belki de en önemlisi nakit akım tablolarıdır.

Nakit akım tabloları, belirli bir dönem içerisindeki işletme faaliyetlerinden olsun olmasın işletmeye giren ve çıkan tüm nakitleri, bu nakitlerin kaynaklarını ve kullanım yerlerini izlemek için kullanılan bir raporlama tekniğidir.

Türkiye’de uygulanan muhasebe tahakkuk esaslı bir muhasebedir. Oysa günlük hayatta herşey nakit üzerinden ilerlemektedir. Muhasebe açısından bakıldığında satışlarınızdan elde edilen gelir, işletmeye hemen o anda nakit girişi sağlamayabilir. Ancak, işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için yapması veya katlanması gereken günlük giderlerin çoğu, hemen o an, nakit çıkışı gerektiren işlemlerden oluşmaktadır. Bu yüzden, işletmelerin ellerinde bulunan nakdi bilmeleri gerekir. Nakit akım tabloları, operasyonel, yatırım ve finansal faaliyetler olmak üzere üç ana bölümden oluşur. Bu bölümler, işletme yönetimine işletmenin hangi faaliyetlerinden ne derece nakit yarattığını daha kolay irdeleme şansı tanır.

Tüm bunların yanı sıra, bir şirketin yatırım projelerine girip girmeyeceği veya bir şirketin değeri de yine nakit temelli olarak ele alınır. Örneğin, yatırım projeleri ile ilgili kararları yönetim, yıllara sari olarak projenin yarattığı nakit akımlarının bugünkü değerine indirgeyerek alır. Şirket değerinde ise, şirkete konulan sermaye ile alınan borçların gelecekte ne kadar nakit yaratacağına bakılır. Yaratılacağı düşünülen nakit, yatırım projelerinde olduğu gibi bugünkü değerine indirgenerek şirket değeri hesaplanır.

İşletmeler, planlama ve kontrol mekanizmalarını karar alma süreçlerinde bütçe ve nakit akım tablolarını kullanarak yerine getirmelidir. Karşılaşabilecekleri risklerin derecesini önceden saptayarak, firmanın risk-kar dengesini daha iyi kurabilir ve böylelikle şirketlerinin hangi durumlarda veya hangi zamanlarda finansman ihtiyacı ile karşı karşıya kalabileceklerini önceden görerek proaktif davranabilirler.

Melike Acardağ

CGS Center

Finansal Yönetim Hizmetleri Koordinatörü

Yönetim Raporlama Örnekleri: Bütçe ve Nakit Akım

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>